Đường cong lãng quên là đồ thị cho thấy lượng thông tin bạn còn nhớ giảm dần theo thời gian nếu không ôn lại: rơi rất nhanh trong những giờ đầu sau khi học, rồi chậm dần. Nhà tâm lý học người Đức Hermann Ebbinghaus công bố kết quả này năm 1885. Ý nghĩa thực tế đủ để mang theo: lần ôn đầu tiên nên đến sớm, và những lần sau có thể thưa dần. Con số cụ thể trong đồ thị gốc thì phải đọc kèm vài lưu ý mà bài này sẽ nói.
Chúng tôi là đội ngũ Flips, một ứng dụng thẻ ghi nhớ đưa mỗi thẻ quay lại trước khi bạn quên, nên đường cong này là gốc của mọi thứ chúng tôi làm. Thay vì chép lại hình đồ thị đang lưu hành, chúng tôi đọc lại cách Ebbinghaus đo, rồi viết bài này tập trung vào ý nghĩa của đường cong. Nếu bạn muốn phần hướng dẫn cách ôn từng bước thì có bài lặp lại ngắt quãng là gì và làm thế nào.
Muốn thẻ quay lại đúng lúc thay vì tự đếm ngày? Flips bắt đầu miễn phí, có trên iPhone và Android.
Ebbinghaus đã đo điều gì năm 1885
Ebbinghaus lấy chính mình làm đối tượng. Ông học thuộc những dãy âm tiết vô nghĩa, tức những cụm chữ không có nghĩa nên không thể nhớ nhờ liên tưởng, rồi để một khoảng thời gian khác nhau và học lại. Ông không hỏi “bạn còn nhớ bao nhiêu” mà đo xem học lại lần hai mất ít công hơn lần đầu bao nhiêu: phần công tiết kiệm được ấy gọi là tỷ lệ tiết kiệm, và phần còn lại được hiểu là phần đã quên.
Các giá trị hay được trích dẫn từ kết quả đó, tính theo phần đã quên, như sau:
| Sau khoảng thời gian | Phần đã quên (giá trị hay được trích dẫn) |
|---|---|
| 20 phút | khoảng 42% |
| 1 giờ | khoảng 56% |
| 1 ngày | khoảng 66% |
| 6 ngày | khoảng 75% |
Hãy đọc bảng này như một hình dung về hình dạng của đường cong, không phải như một dự báo về bài học của bạn. Đây là kết quả của một thí nghiệm trên một người (chính Ebbinghaus), với âm tiết vô nghĩa và đo bằng phương pháp tiết kiệm. Từ vựng tiếng Anh, bài học lịch sử hay một công thức có ý nghĩa với bạn thường được nhớ khác đi. Vì vậy các nguồn khác nhau đưa ra những con số quên khác nhau (có nơi nói quên đến hơn nửa sau một ngày, nơi khác nói con số cao hơn), và bạn không nên chọn một con số rồi coi như quy luật.
Đường cong cho bạn biết điều gì khi ôn bài
Có hai điều rút ra được mà không phụ thuộc vào con số chính xác. Thứ nhất, quên nhiều nhất là ở đoạn đầu. Nếu bạn học từ vựng buổi tối mà tuần sau mới mở lại, phần lớn việc quên đã xảy ra rồi. Vì thế lần ôn đầu nên đến trong khoảng một ngày. Thứ hai, mỗi lần ôn lại làm đường cong thoải hơn: cùng một nội dung, sau khi được nhớ lại vài lần, bạn cần ôn thưa hơn để giữ nó. Đó chính là cơ sở của việc giãn dần khoảng cách giữa các lần ôn.
Với bạn đang ôn thi THPT quốc gia, điều này giải thích một cảm giác quen thuộc: kiến thức học từ đầu năm lớp 12, đến lúc ôn tổng kết thì như học lại từ đầu, dù hồi đó đã hiểu bài. Hiểu bài và còn nhớ là hai chuyện khác nhau, và đường cong là thứ chen vào giữa hai chuyện đó. Với người học IELTS, TOEIC hay chuẩn bị du học, nó giải thích vì sao danh sách từ ghi chép cẩn thận mà một tháng sau vẫn không dùng được trong bài viết.
Để ứng dụng canh giúp bạn đường cong Flips đưa mỗi thẻ quay lại vào lúc bạn sắp quên: thẻ chắc giãn xa, thẻ yếu về sớm. Bắt đầu miễn phí trên iPhone và Android.
Vậy nên ôn lại vào lúc nào
Một cách thực tế là lấy mốc 1, 3, 7, 14 và 30 ngày sau lần học đầu làm điểm xuất phát, rồi sửa theo kết quả: thẻ trả lời đúng dễ dàng thì cho cách xa hơn, thẻ nhầm thì cho về sớm. Đó là gợi ý thường gặp, không phải quy tắc của Ebbinghaus; ông chỉ đo sự quên, còn các lịch ôn là cách người ta ứng dụng về sau. Ví dụ học một nhóm từ vào ngày 1/11 thì các lần ôn rơi vào 2/11, 4/11, 8/11, 15/11 và 1/12.
Nếu muốn có lịch ngay, công cụ lịch ôn tập ngắt quãng của chúng tôi cho bạn nhập ngày bắt đầu và các khoảng cách rồi liệt kê ngày ôn từng lần, và với số thẻ cùng số thẻ mới mỗi ngày, nó tính bao nhiêu ngày để đưa hết bộ thẻ ra ôn. Phần quan trọng hơn lịch là cách ôn: hãy nhớ lại trước khi lật đáp án, vì chính việc cố nhớ mới làm đường cong thoải đi, còn đọc lại thì chỉ tạo cảm giác quen mắt. Cách chuyển nó vào việc học từ vựng thì có trong bài flashcard học tiếng Anh.
Flips dùng đường cong lãng quên thế nào
Trong Flips, đường cong là động cơ của ứng dụng. Mỗi thẻ xuất hiện lại vào lúc bạn có xu hướng quên nó: thẻ đã thuộc giãn xa hơn, thẻ chưa vững quay lại sớm hơn. Màn hình chính có biểu đồ cho thấy thẻ nào đã nhớ, thẻ nào đang phai và thẻ nào mới, kèm số thẻ cần học hôm nay. Trong danh sách bộ thẻ, chỉ số quên và cấp độ cho thấy mức rủi ro của từng thẻ, nên bạn biết nên ôn gì trước. Bạn học bằng cách vuốt hoặc chọn một trong bốn đáp án, có chuỗi ngày học hiển thị như lịch và thông báo đúng thời điểm.
Một điều cần nói thẳng: 1-3-7-14-30 ngày là lịch cho người ôn bằng tay. Chúng tôi không nói Flips dùng đúng các mốc này; ứng dụng điều chỉnh thời điểm quay lại của từng thẻ theo kết quả của bạn. Bạn có thể tạo bộ thẻ, nhập từ file CSV/TSV, hoặc dùng bộ từ vựng có sẵn.
Bắt đầu với một bộ thẻ cho tuần này Tạo vài chục thẻ rồi để đường cong lãng quên làm việc cho bạn thay vì chống lại bạn. Bắt đầu miễn phí trên iPhone và Android.
Câu hỏi thường gặp
Ai tìm ra đường cong lãng quên?
Hermann Ebbinghaus, nhà tâm lý học người Đức, công bố năm 1885. Ông lấy chính mình làm đối tượng và học những dãy âm tiết vô nghĩa, nên các con số trong đồ thị gốc đến từ một thí nghiệm trên một người, không phải kết quả chung cho mọi loại nội dung.
Sau một ngày chúng ta quên bao nhiêu?
Giá trị hay được trích dẫn từ thí nghiệm của Ebbinghaus là khoảng hai phần ba sau một ngày (khoảng 66%), nhưng đó là với âm tiết vô nghĩa và đo bằng phương pháp tiết kiệm. Với từ vựng hay bài học có nghĩa, con số khác đi tùy người và tùy nội dung. Hãy dùng nó để hình dung rằng quên diễn ra nhanh ở đoạn đầu.
Làm thế nào để đường cong lãng quên thoải hơn?
Ôn lại sớm, rồi giãn khoảng cách dần, và mỗi lần ôn phải cố nhớ lại trước khi xem đáp án. Mỗi lần nhớ lại như vậy giúp thông tin giữ được lâu hơn, nên lần ôn sau có thể thưa hơn. Đó là nguyên tắc của lặp lại ngắt quãng.
Đường cong lãng quên có áp dụng cho học từ vựng tiếng Anh không?
Hình dạng chung thì có: quên nhiều nhất ở đoạn đầu và ôn lại giãn cách giúp giữ lâu hơn. Nhưng tốc độ quên cụ thể khác nhau theo từng từ và từng người, nên bạn đừng coi các con số của Ebbinghaus là dự báo cho mình. Cách bền nhất là ôn đều và để thẻ khó quay lại sớm hơn.