Biz VSPocket ekibiyiz. Satrancı uygulamaya eklerken kuralların hepsini oyun motoruna tek tek yazmamız gerekti; bu yüzden aşağıda anlattıklarımız «okuyunca öyle sanıyoruz» değil, uygulamada gerçekten işleyen kurallar. Kısa cevap: satranç, 8×8'lik tahtada iki oyuncunun sırayla taş oynadığı ve amacın rakibin şahını mat etmek olduğu bir oyundur; beyaz başlar. Kale yatay-dikey, fil çapraz yürür; vezir ikisini birden yapar; at L çizerek diğer taşların üzerinden atlar; piyon ileri yürür ama çapraz alır. Rok, geçerken alma ve piyon terfisi de üç özel kuraldır; yeni başlayanların takıldığı yerlerin çoğu bunlardır.
VSPocket'i ücretsiz indirin Satrancı tek telefonda iki kişi, yapay zekâya karşı ya da çevrimiçi arkadaşlarınızla oynayın. Kural rehberi uygulamanın içinde de var.
Tahta ve başlangıç dizilişi
Tahta 8×8'lik, yani 64 kareli. Sütunlar soldan sağa a'dan h'ye, sıralar beyazın tarafından 1'den 8'e numaralanır; «e4» dediğimizde e sütunu ile 4. sırayı kastederiz. Tahtayı, her oyuncunun sağ alt köşesinde açık renkli bir kare olacak şekilde yerleştirin. Arka sıraya soldan sağa kale, at, fil, vezir, şah, fil, at, kale dizilir; önlerine sekiz piyon gelir. Akılda tutulacak tek püf nokta şu: vezir kendi rengindeki kareye oturur (beyaz vezir açık kareye, siyah vezir koyu kareye), şah hemen yanındaki karede durur.
8 k a f v ş f a k 7 p p p p p p p p 6 · · · · · · · · 5 · · · · · · · · 4 · · · · · · · · 3 · · · · · · · · 2 P P P P P P P P 1 K A F V Ş F A K a b c d e f g h
Taşların hareketi ve değerleri
Her taşın yürüyüşü sabittir. At dışındaki taşlar başka bir taşın üzerinden geçemez; rakip taşın durduğu kareye gelirseniz o taşı alırsınız, kendi taşınızın karesine ise hiç gidemezsiniz. Puan sütunu bir taşın ne kadar değerli olduğunu gösteren yaygın bir tahmindir, kural değildir; takas ederken işinize yarar.
| Taş | Nasıl hareket eder | Yaklaşık değer | Not |
|---|---|---|---|
| Şah (Ş) | Her yöne bir kare | — | Hiç alınmaz, mat edilir. Rakip taşın tehdit ettiği kareye gidemez. |
| Vezir (V) | Düz ve çapraz, istediği kadar kare | 9 | Tahtadaki en güçlü taş; kale ile filin hareketini birleştirir. |
| Kale (K) | Yatay ve dikey, istediği kadar kare | 5 | Rok yaparken şahla birlikte oynar. |
| Fil (F) | Çapraz, istediği kadar kare | 3 | Hep aynı renkteki karelerde kalır; iki fil açık ve koyu kareleri paylaşır. |
| At (A) | L şeklinde: bir yönde 2, yana 1 kare | 3 | Araya giren taşların üzerinden atlayabilen tek taştır. |
| Piyon | İleri 1 kare (ilk hamlede 2 kare); çapraz alır | 1 | Geri gidemez; önü doluysa ilerleyemez. |
8 · · · · · · · · 7 · · · · · · · · 6 · · · x · x · · 5 · · x · · · x · 4 · · · · A · · · 3 · · x · · · x · 2 · · · x · x · · 1 · · · · · · · · a b c d e f g h
8 · · · · · · · · 7 · · · · · · · · 6 · · · · · · · x 5 · · · · · · x · 4 · · · · · x · · 3 x · · · x · · · 2 · x · x · · · · 1 · · F · · · · · a b c d e f g h
8 · · · · · · · · 7 · · · · · · · · 6 · · · · · · · · 5 · · · p x p · · 4 · · · · P · · · 3 · · · · · · · · 2 · · · · · · · · 1 · · · · · · · · a b c d e f g h
Kuralları oynayarak öğrenin VSPocket'te her oyunun kural rehberi uygulamanın içinde de bulunur. Tek cihazda iki kişi, internetsiz oynanır.
Üç özel kural: rok, geçerken alma ve piyon terfisi
Rok
Rok, şahla bir kalenin aynı hamlede yer değiştirdiği tek harekettir. Şah kaleye doğru iki kare gider, kale de şahın üzerinden atlayarak hemen yanına yerleşir. Şahın yanındaki kale ile yapılana kısa rok, uzak kale ile yapılana uzun rok denir. Şah güvenli bir köşeye çekilir, kale de oyuna girer; bu yüzden ilk on hamle içinde rok yapmak iyi bir alışkanlıktır.
a b c d e f g h Önce: K · · · Ş · · K Kısa: K · · · · K Ş · Uzun: · · Ş K · · · K
Rok yapabilmek için şu şartların hepsi gerekir:
- Şah ve kullanacağınız kale oyun boyunca hiç hareket etmemiş olmalı.
- Şahla kale arasındaki karelerde hiçbir taş bulunmamalı.
- Şah o anda şah durumunda olmamalı.
- Şahın geçtiği ve vardığı kareler rakip taşlar tarafından tehdit edilmemeli.
Kalenin tehdit altında olması ya da uzun rokta kalenin geçtiği karenin tehdit altında olması rokta engel değildir; kural yalnızca şahın yolunu denetler.
Geçerken alma (en passant)
Rakibin piyonu başlangıç karesinden iki kare ilerleyip sizin piyonunuzun hemen yanına gelirse, onu sanki yalnızca bir kare ilerlemiş gibi çapraz alabilirsiniz. Bu fırsat yalnızca hemen sonraki hamlede geçerlidir; başka bir hamle yaparsanız hakkınız kaybolur. Kural, piyonun iki kare atlayarak sizin piyonunuzun alma alanından kurtulmasını engellemek için vardır.
6 · · · · 5 · p P · c d e f siyah d7-d5 oynadı → e5xd6 (geçerken alma) 6 · P · · 5 · · · · c d e f
Piyon terfisi
Bir piyon tahtanın karşı ucuna (beyaz için 8., siyah için 1. sıra) ulaşınca terfi eder: vezir, kale, fil ya da ata dönüşmeyi seçersiniz. Terfi zorunludur ve piyon aynı hamlede dönüşür. Neredeyse herkes vezir seçer, çünkü en güçlü taş odur; yine de at, bazı pozisyonlarda şahı ve başka bir taşı aynı anda tehdit edebildiği için vezirden daha iyi sonuç verir. Terfiyle aynı anda birden fazla vezir sahibi olabilirsiniz.
Şah, mat ve pat
Şahınız bir rakip taş tarafından tehdit ediliyorsa şah durumundasınız demektir ve bir sonraki hamlenizle bunu mutlaka bitirmeniz gerekir. Üç çare vardır: şahı tehdit edilmeyen bir kareye çekmek, tehdit eden taşı almak ya da tehdit hattının arasına bir taş koymak (atın tehdidine araya girilemez). Hiçbir hamle şahı kurtarmıyorsa durum matır ve oyun orada biter; şah gerçekte hiç alınmaz.
8 K · · · · · ş · 7 · · · · · p p p 6 · · · · · · · · 5 · · · · · · · · 4 · · · · · · · · 3 · · · · · · · · 2 · · · · · · · · 1 · · · · · · Ş · a b c d e f g h
Mat kadar önemli bir ayrıntı da pat: sıra sizdeyse, şahınız şah durumunda değilse ama yapabileceğiniz hiçbir yasal hamle yoksa oyun yenilgiyle değil, beraberlikle biter. Üstün konumdaki oyuncular bunu bilmeden tek şahı köşeye sıkıştırıp oyunu berabere bırakabilir.
8 · · · · · · · ş 7 · · · · · Ş · · 6 · · · · · · V · 5 · · · · · · · · 4 · · · · · · · · 3 · · · · · · · · 2 · · · · · · · · 1 · · · · · · · · a b c d e f g h
Beraberlik hâlleri
Satrançta oyun yalnızca mat ve pat ile bitmez. Aşağıdaki durumların hepsi beraberlik demektir. Resmî turnuvada üçlü tekrar ile elli hamle kuralı oyuncunun talebiyle işler (75 hamle ve beşli tekrar ise kendiliğinden); VSPocket bunları sizi uğraştırmadan otomatik beraberlik sayar.
| Durum | Ne zaman olur | VSPocket |
|---|---|---|
| Pat | Sıradaki oyuncunun yasal hamlesi yok ve şah durumunda değil | Otomatik beraberlik |
| Yetersiz materyal | Kimse mat edemeyecek kadar az taş kalmış (şaha karşı şah; şah ve fil ya da at ile şaha karşı) | Otomatik beraberlik |
| Elli hamle kuralı | Elli hamle boyunca ne piyon oynanmış ne de taş alınmış (100 yarı hamle) | Otomatik beraberlik |
| Üçlü tekrar | Aynı pozisyon (sıra, rok hakları ve geçerken alma imkânı dahil) üç kez ortaya çıkmış | Otomatik beraberlik |
| Anlaşmalı beraberlik | İki oyuncu da beraberliğe razı | Masada kararlaştırılır |
İlk oyun için kısa plan
Kuralları bilmek yetmez, ilk birkaç oyunda şu sırayı izlemek işi kolaylaştırır. Önce orta kareleri (e4, d4) piyonlarınızla tutun. Ardından atlarınızı ve fillerinizi oyuna sokun; kale ve vezirle erken saldırmak çoğu zaman karşı hamleye yol açar. Erken rok yapıp şahı güvene alın. Vezirinizi çok erken dışarı çıkarmayın; rakibin her tehdidi veziri kaçırtıp size tempo kaybettirir. Son olarak, her hamleden önce rakibin son hamlesinin neyi tehdit ettiğine bakın; çoğu acemi hata buradan çıkar.
Sık sorulan sorular
Satrançta şah alınır mı?
Hayır. Şah hiçbir zaman tahtadan alınmaz. Şah tehdit altındayken kurtaracak hiçbir hamle kalmadığında mat olur ve oyun hemen biter.
Rok yapmanın şartları nelerdir?
Şah ve kullanılacak kale hiç oynamamış olmalı, aralarında taş bulunmamalı, şah şah durumunda olmamalı ve şahın geçtiği ya da vardığı kareler tehdit altında olmamalı. Şah kaleye doğru iki kare gider, kale şahın öbür yanına geçer.
Geçerken alma ne zaman yapılır?
Rakip piyonu başlangıç karesinden iki kare ilerleyip sizin piyonunuzun yanına geldiğinde, yalnızca hemen sonraki hamlenizde. Piyonunuz o piyonun atladığı kareye çapraz giderek onu alır. Başka bir hamle yaparsanız bu hak kaybolur.
Pat ile mat arasındaki fark nedir?
Matta şah tehdit altındadır ve kurtulamaz; oyunu siz kaybedersiniz. Patta şah tehdit altında değildir ama yasal hiçbir hamleniz yoktur; oyun beraberlikle biter.
VSPocket
Tek telefonda iki kişi, yapay zekâya karşı ya da çevrimiçi satranç. Ücretsiz başlar, kayıt gerekmez; iPhone ve Android'de. Reversi, şogi, dama, beş taş ve daha fazlası aynı uygulamada.
VSPocket hakkında daha fazla bilgi