Chúng tôi là đội ngũ VSPocket, và bài này là bản tóm tắt luật cờ vua mà chúng tôi dùng để đối chiếu khi cài đặt ván cờ trong ứng dụng. Luật cờ vua cơ bản: hai người chơi trên bàn cờ 8×8, mỗi bên có 16 quân (1 vua, 1 hậu, 2 xe, 2 tượng, 2 mã, 8 tốt). Quân Trắng đi trước, sau đó hai bên luân phiên mỗi lượt đi đúng một nước. Mỗi loại quân có cách đi riêng: vua đi một ô, hậu và xe đi thẳng, tượng đi chéo, mã đi hình chữ L, tốt tiến thẳng và ăn chéo. Ba nước đi đặc biệt cần nhớ là nhập thành, bắt tốt qua đường và phong cấp. Ván cờ kết thúc khi một bên bị chiếu hết, hoặc hòa khi hết nước đi, lặp lại thế cờ hoặc không còn đủ quân để chiếu hết.
Bài viết theo luật cờ vua quốc tế (FIDE). Chỗ nào VSPocket tự xử lý thay cho trọng tài, như tự báo hòa, chúng tôi sẽ nói rõ.
Học luật xong, chơi ngay trên VSPocket Chơi cờ vua hai người trên cùng một máy không cần internet, đấu với AI hoặc chơi online với bạn bè. Ứng dụng chỉ chấp nhận nước đi hợp lệ nên người mới yên tâm tập.
Bàn cờ và thế cờ ban đầu
Bàn cờ có 64 ô xen kẽ sáng tối, xếp thành 8 cột (a đến h) và 8 hàng (1 đến 8). Khi đặt bàn, ô sáng nằm ở góc phải phía người cầm quân Trắng. Hàng sau của mỗi bên xếp theo thứ tự xe, mã, tượng, hậu, vua, tượng, mã, xe; hàng trước là tám tốt. Một mẹo để nhớ: hậu luôn đứng trên ô cùng màu với mình, tức hậu Trắng ở ô sáng d1 và hậu Đen ở ô tối d8.
a b c d e f g h
8 r n b q k b n r 8
7 p p p p p p p p 7
6 . . . . . . . . 6
5 . . . . . . . . 5
4 . . . . . . . . 4
3 . . . . . . . . 3
2 P P P P P P P P 2
1 R N B Q K B N R 1
a b c d e f g h Cách đi từng quân
Bảng dưới là phần cốt lõi của luật cờ vua. Giá trị là con số tham khảo để cân nhắc khi đổi quân, không phải luật bắt buộc.
| Quân | Cách đi và ăn quân | Giá trị | Cần nhớ |
|---|---|---|---|
| Vua (K) | Một ô theo mọi hướng (ngang, dọc, chéo). | Vô giá | Không được đi vào ô đang bị quân đối phương khống chế. Vua không bao giờ bị ăn thật: ván kết thúc từ lúc bị chiếu hết. |
| Hậu (Q) | Bao nhiêu ô cũng được theo hàng ngang, hàng dọc và đường chéo, miễn không bị quân chắn. | 9 | Mạnh nhất bàn cờ nhưng cũng là quân dễ bị đuổi, nên đừng đưa ra quá sớm. |
| Xe (R) | Bao nhiêu ô cũng được theo hàng ngang hoặc hàng dọc. | 5 | Mạnh nhất khi các đường thẳng đã thông thoáng, tức là ở giữa và cuối ván. |
| Tượng (B) | Bao nhiêu ô cũng được theo đường chéo. | 3 | Mỗi tượng đi mãi trên một màu ô. Hai tượng phối hợp được cả ô sáng lẫn ô tối. |
| Mã (N) | Hình chữ L: hai ô theo một hướng rồi một ô vuông góc. | 3 | Là quân duy nhất nhảy qua được quân khác. |
| Tốt (P) | Tiến thẳng một ô. Ở nước đi đầu tiên của mỗi quân tốt được tiến hai ô. Ăn quân theo đường chéo phía trước một ô. | 1 | Không đi lùi, và không ăn được quân đứng thẳng ngay trước mặt. |
Sơ đồ dưới đánh dấu các ô quân có thể đến (dấu *) khi bàn cờ trống. Quân bị chắn thì dừng trước quân chắn, và nếu quân chắn là của đối phương thì ăn được quân đó.
. * . * . * . . . * . . N . . * . . . * . * . * .
* . . . * . * . * . . . B . . . * . * . * . . . *
. . * . . . . * . . * * R * * . . * . . . . * . .
* . * . * . * * * . * * Q * * . * * * . * . * . *
* * * * K * * * *
. 2 . x 1 x . P .
VSPocket
VSPocket gom các trò cờ vào một ứng dụng: cờ vua, cờ lật, shogi, cờ đam, cờ caro và nhiều trò khác. Chơi hai người trên một máy, đấu với AI năm cấp độ hoặc chơi online với bạn bè. Có hướng dẫn luật chơi ngay trong ứng dụng.
Tìm hiểu về VSPocketBa nước đi đặc biệt
Nhập thành
Nhập thành là nước duy nhất cho phép đi hai quân cùng lúc: vua đi hai ô về phía một quân xe, rồi xe nhảy qua vua và đứng ngay cạnh. Nước này vừa đưa vua vào chỗ an toàn vừa kéo xe ra khỏi góc, nên người chơi thường nhập thành trong khoảng mười nước đầu. Phía cánh vua (gần quân vua hơn) gọi là nhập thành ngắn, ghi O-O; phía cánh hậu gọi là nhập thành dài, ghi O-O-O.
a b c d e f g h 1 R . . . K . . R
a b c d e f g h 1 R . . . . R K .
a b c d e f g h 1 . . K R . . . R
Điều kiện để nhập thành:
- Vua và quân xe được chọn chưa từng di chuyển.
- Giữa vua và xe không còn quân nào.
- Vua không đang bị chiếu.
- Vua không đi qua và không dừng ở ô đang bị đối phương khống chế. Riêng quân xe thì được phép đang bị tấn công.
Bắt tốt qua đường (en passant)
Khi một quân tốt đối phương đi hai ô từ vị trí xuất phát và dừng ngay cạnh tốt của bạn (cùng hàng, kề cột), bạn được ăn nó như thể nó chỉ mới tiến một ô, nhưng chỉ ngay ở nước kế tiếp. Bỏ lỡ một nước là mất quyền ăn. Luật này sinh ra để tốt không thể dùng nước đi hai ô để lách khỏi tốt đối phương.
c d e 7 . p . 6 . . . 5 . . P
c d e 7 . . . 6 . . . 5 . p P
c d e 7 . . . 6 . P . 5 . . .
Phong cấp
Quân tốt đi tới hàng cuối của đối phương (hàng 8 với Trắng, hàng 1 với Đen) thì bắt buộc phải đổi thành hậu, xe, tượng hoặc mã. Bạn không cần quân đó từng bị mất, và có thể có nhiều hậu cùng lúc. Hầu hết người chơi chọn hậu, trừ vài trường hợp hiếm khi mã cho chiếu hết ngay hoặc khi chọn hậu làm đối phương hết nước đi.
Chiếu, chiếu hết và hết nước đi
Khi vua có thể bị ăn ở nước kế tiếp, vua đang bị chiếu. Bạn bắt buộc phải giải chiếu ngay, bằng đúng một trong ba cách: đi vua sang ô an toàn, ăn quân đang chiếu, hoặc chắn vào giữa đường chiếu (không chắn được khi quân chiếu là mã hoặc đứng sát vua). Bạn cũng không bao giờ được đi một nước làm vua của chính mình bị chiếu.
Nếu không còn cách giải chiếu nào, đó là chiếu hết (còn gọi là chiếu bí) và bên bị chiếu thua ván. Ngược lại, nếu vua không bị chiếu nhưng bên đang đến lượt không còn nước đi hợp lệ nào thì gọi là hết nước đi (pat), và ván cờ hòa. Đây là cái bẫy quen thuộc: khi đang hơn quân, nếu bạn dồn vua đối phương vào tình thế không còn nước đi mà không chiếu, bạn đánh mất chiến thắng.
a b c d e f g h 8 R . . . . . k . 7 . . . . . p p p 6 . . . . . . . .
a b c d e f g h 8 k . . . . . . . 7 . . Q . . . . . 6 . K . . . . . .
Khi nào ván cờ hòa
Ngoài hết nước đi, luật FIDE còn có những trường hợp hòa sau. Điểm khác biệt đáng nhớ là có trường hợp phải xin hòa với trọng tài, có trường hợp tự động hòa.
| Trường hợp | Luật FIDE | Trong VSPocket |
|---|---|---|
| Hết nước đi (pat) | Hòa ngay. | Tự động hòa. |
| Không đủ quân để chiếu hết | Hòa ngay. Ví dụ vua đấu vua, hoặc vua và một tượng (hay một mã) đấu vua. | Tự động hòa. |
| Lặp lại thế cờ | Cùng một thế cờ xuất hiện 3 lần thì được xin hòa; 5 lần thì hòa tự động. | Tự động hòa ở lần lặp thứ 3. |
| Luật 50 nước | Sau 50 nước (mỗi bên đi 50 lần) không có nước tốt đi và không ăn quân thì được xin hòa; 75 nước thì hòa tự động. | Tự động hòa sau 50 nước (100 nửa nước) như vậy. |
| Hai bên thỏa thuận | Một bên đề nghị, bên kia đồng ý. | Chơi trực tiếp thì thỏa thuận miệng với nhau. |
Chúng tôi để ứng dụng tự báo hòa vì trên điện thoại không có trọng tài để bạn xin hòa. Ở bàn cờ thật, bạn vẫn phải tự nhớ và xin hòa theo bảng trên.
Luật chạm quân đi quân
Khi chơi bằng bàn cờ thật, nếu bạn đã chạm vào quân của mình thì phải đi quân đó (nếu có nước hợp lệ), và chạm vào quân đối phương thì phải ăn nó nếu có thể. Muốn chỉnh lại quân cho ngay ngắn, bạn phải nói “j’adoube” hoặc “tôi chỉnh quân” trước khi chạm. Trên điện thoại, ứng dụng chỉ nhận nước đi hợp lệ nên bạn có thể thoải mái chọn quân để xem các ô quân đó có thể đến.
Mẹo nhỏ cho ván đầu tiên
Người mới thường thua vì vua bị hở, nên ưu tiên đưa mã và tượng ra, nhập thành sớm, rồi mới tính đến chuyện tấn công. Hãy giữ các tốt ở giữa bàn (e4, d4 hoặc e5, d5) vì chúng mở đường cho tượng và hậu. Đừng đưa hậu ra từ những nước đầu: quân đối phương sẽ vừa đuổi hậu vừa phát triển. Cuối cùng, mỗi lần đối phương đi, hãy tự hỏi hai điều: nước này đe dọa quân nào của mình, và quân nào của mình đang không có ai bảo vệ.
Học luật bằng cách chơi trên VSPocket
Khi cài đặt cờ vua trong VSPocket, chúng tôi đối chiếu từng luật ở trên: nhập thành với đủ bốn điều kiện, bắt tốt qua đường, phong cấp (bạn chọn hậu, xe, tượng hay mã), chiếu hết và các trường hợp hòa. Nhờ vậy bạn có thể học luật vừa đi vừa thử, không cần ai làm trọng tài. Ứng dụng có ba cách chơi: hai người trên một máy (không cần internet), đấu với AI năm cấp độ, hoặc tạo phòng chơi online với bạn bè. Phần hướng dẫn luật nằm ngay trong ứng dụng nếu bạn cần xem lại.
Chơi cờ vua với VSPocket Miễn phí để bắt đầu, có cho iPhone và Android. Học luật xong là có thể vào ván đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Vua có bị ăn thật không?
Không. Vua không bao giờ bị ăn khỏi bàn cờ. Khi vua bị chiếu mà không còn cách giải, đó là chiếu hết và ván kết thúc ngay.
Điều kiện để nhập thành là gì?
Vua và xe được chọn chưa từng đi, giữa hai quân không có quân nào, vua không đang bị chiếu và không đi qua hay dừng ở ô đang bị đối phương khống chế. Vua đi hai ô về phía xe, xe nhảy qua vua đứng cạnh.
Khi nào được bắt tốt qua đường?
Chỉ ngay sau khi tốt đối phương đi hai ô từ vị trí xuất phát và dừng cạnh tốt của bạn. Bạn ăn nó như thể nó chỉ tiến một ô, và phải làm ngay ở nước kế tiếp, nếu không sẽ mất quyền ăn.
Cờ vua hòa trong những trường hợp nào?
Hết nước đi mà vua không bị chiếu, không đủ quân để chiếu hết, lặp lại cùng một thế cờ nhiều lần, 50 nước không đi tốt và không ăn quân, hoặc hai bên thỏa thuận hòa. Trong VSPocket các trường hợp này được xử lý tự động, riêng thỏa thuận hòa là do hai người tự quyết định.